powrót do aktualności



 

PREMIERA KOMIKSU O POWSTANIU WIELKOPOLSKIM W SWARZĘDZU

23 stycznia w Zespole Szkół nr 1 na os. Mielżyńskiego w Swarzędzu miała miejsce uroczysta premiera opowieści graficznej (komiksu) "Powstanie Wielkopolskie - Mieszkańcy Swarzędza w zwycięskim zrywie niepodległościowym 1918-1919".
W obecności władz miasta i gminy Swarzędz, przedstawicieli gmin ościennych, władz województwa, dziennikarzy, młodzieży i mieszkańców Swarzędza zaprezentowano publikację oraz jej autorów, a także pokazano fragmenty komiksu w formie 12 wielkoformatowych (1 x 1,5 m) plansz. Imprezę uświetnił występ muzyczny Piotra Kałużnego, w którego wykonaniu usłyszeć można było jazzowe interpretacje pieśni z okresu Powstania Wielkopolskiego. Wystąpieniom władz gminy i autorów, które opisywały ideę i sposób powstania publikacji, towarzyszyła prezentacja zdjęć archiwalnych z walk powstańczych w Wielkopolsce w 1918 i 1919 roku.
Publikację przygotowali na zlecenie Urzędu Miasta i Gminy Swarzędz autorzy: Florian Fiedler, (scenariusz, rys historyczny), Jacek Michalski (rysunki), Wojciech Nawrot (scenariusz i rysunki) i Witold Tkaczyk (scenariusz, redaktor wydania, pomysłodawca).
Kilkutysięczny nakład komiksu trafi za darmo do uczniów swarzędzkich szkół.Partnerem wydania jest Zin Zin Press znany z publikacji komiksów historycznych o najnowszych dziejach Polski (m. in. ,,1956: Poznański Czerwiec", ,,1981: Kopalnia Wujek", ,,Solidarność - 25 lat: Nadzieja zwykłych ludzi", ,,Ksiądz Jerzy Popiełuszko: Cena wolności".
Fabuła komiksu opowiada o mieszkańcach Swarzędza czynnie zaangażowanych w tworzenie podstaw niepodległej Polski na przełomie 1918 i 1919 roku, w szczególności o późniejszym burmistrzu Swarzędza Tadeuszu Staniewskim, dowódcy oddziału ochotników-powstańców Stanisławie Kwaśniewskim oraz młodych ochotnikach, uczestnikach Powstania: Leonie Jarmuszkiewiczu i Józefie Kunercie.
Są to postacie historyczne, a fabuła przedstawia zarówno faktyczne zdarzenia z ich życia, jak i uzupełnia je literacką fikcją - prawdopodobną, lecz nie potwierdzoną w źródłach historycznych.
16 stycznia br. minęła 89. rocznica wymarszu dużego oddziału ochotników - mieszkańców Swarzędza, który dołączył do wojsk powstańczych, o którym to fakcie również opowiada fabuła komiksu.

Więcej informacji można otrzymać pod numerami:
Witold Tkaczyk – 0-602 344 916
Katarzyna Stróżyńska, UMiG Swarzędz – 0-512 074 355


Witold Tkaczyk
Zin Zin Press

O FABULE KOMIKSU (fragment ze wstępu):

Opowieść graficzna, jaką tu przedstawiamy, dotyczy wydarzeń sprzed 89 lat. Wtedy to, w latach 1918 - 1919 wielu mieszkańców Swarzędza wzięło udział, bądź bezpośrednio, bądź pośrednio, w walkach o odzyskanie niepodległości – nazwanych później Powstaniem Wielkopolskim. Opowieść nasza napisana jest głównie w oparciu o badania faktograficzne prowadzone przez pana Floriana Fiedlera, a narysowana w oparciu o dostępna ikonografię. Nie jest to jednak dzieło ściśle dokumentalne. O ile w tekstach opublikowanych w niniejszym wydawnictwie fakty opisane są z niezwykłą dokładnością i mają potwierdzenie w źródłach historycznych, to w rysunkowej opowieści historia miesza się z elementami fikcji. Jednak całość fabuły jest tak skonstruowana, iżby nawet te dopisane fragmenty historii, na które nie istnieją bezpośrednie dowody, mogły być uznane za prawdopodobne.

Publikację tę kierujemy do wszystkich zainteresowanych tradycją i historią Swarzędza, choć wykracza ona poza ramy miasta. Takie połączenie fabularyzowanego dokumentu w formie graficznego opowiadania oraz tekstów historycznych wydaje nam się dobrym sposobem na poznanie historii miasta w sposób nietypowy, ale bardzo atrakcyjny. Strona wizualna jest bardzo istotną częścią naszej współczesności, potrafi zachęcić do dalszego zgłębiania historii i tej wielkiej i tej małej – rodzinnej. Mamy nadzieję, że ta publikacja przyczyni się do większej i bardziej powszechnej znajomości historii Swarzędza sprzed prawie 100 lat.

Autorzy i Wydawcy

Tytuł
POWSTANIE WIELKOPOLSKIE
Mieszkańcy Swarzędza w zwycięskim zrywie niepodległościowym 1918 -19191

Scenariusz: Florian Fiedler, Wojciech Nawrot, Witold Tkaczyk
Rysunki: Jacek Michalski, Wojciech Nawrot
Projekt okładki: Wojciech Nawrot
Redaktor wydania: Witold Tkaczyk
Konsultacja: Katarzyna Stróżyńska

Objętość 48 stron
Format A4
Okładka kolorowa
Środek - sepia

Wydano staraniem Urzędu Miasta i Gminy Swarzędz
Partnerem wydania jest ZIN ZIN PRESS

Druk: "Drukarnia Swarzędzka" Sp.j. Stanisław i Marcin Witeccy

Wydanie pierwsze
Poznań-Swarzędz 2007

INFORMACJA O POSTACIACH WYSTEPUJACYCH W KOMIKSIE

Leon Jarmuszkiewicz – urodzony 10 lutego 1903 r. w Swarzędzu. Uczeń stolarski. Jako 16-latek zaciągnął się do jednostek Powstania Wielkopolskiego, wymaszerowując z grupa ochotników ze Swarzędza 16 stycznia 1919 r. Skierowany na szkolenia na Cytadelę służył w 3 kompanii porucznika Korneliusza Manna. Złożył przysięgę wojskową w lutym 1919 r. i ruszył na front w składzie 1. batalionu 1. pułku strzelców wielkopolskich. W marcu 1919 r. ranny w nogę. Po rekonwalescencji skierowany do oddziałów zabezpieczających granice pod Lesznem. Walczył w wojnie polsko-bolszewickiej pod Bobrujskiem. Uniknął aresztowania podczas II wojny światowej. Pracował po wojnie w Swarzędzkich Fabrykach Mebli. Napisał wspomnienia z okresu Powstania Wielkopolskiego. Zmarł w 1986 roku.
Leon Jarmuszkiewicz jest pierwowzorem postaci Leosia.

Józef Kunert – urodzony 23 lutego 1901 w Swarzędzu. Uczeń rzeźnicki. Zaciągnął się jako ochotnik do wojsk Powstania Wielkopolskiego 16 stycznia 1919 r. Zginął 16 lutego 1919 r. pod Grójcem Wielkim. Ciało sprowadzono do Swarzędza i tam pochowano.
Józef Kunert jest pierwowzorem postaci Józka.

Stanisław Kwaśniewski – urodził się 30 marca 1885 roku we Lwówku, powiat Nowy Tomyśl. Z zawodu był stolarzem. Powołany do armii niemieckiej ukończył w niej służbę w 1909 roku najprawdopodobniej w stopniu starszego marynarza (takim stopniem podpisany jest na zdjęciu z 1908 r. w szalupie pancernika SMS Hamburg). 15 lipca 1909 roku wziął w Swarzędzu ślub z Jadwigą Nowakowską (ur. 1885 r.). Wspólnie zamieszkali na ulicy Dworcowej w Swarzędzu. Najprawdopodobniej jego żona zmarła i Kwaśniewski ożenił się po raz drugi. Z drugiego związku przyszły na świat w latach 1928 – 1930 trzy córki: Joanna, Halina i Wanda. Przed rokiem 1918 pracował w Swarzędzu jako stolarz. Nie są znane jego losy przed listopadem 1918 r. Być może został zmobilizowany w 1914 r. wobec wybuchu wojny i służył w marynarce wojennej, a kiedy armia niemiecka rozpadała się na skutek klęski w 1918 r. oraz wybuchu rewolucji w Niemczech opuścił okręt i wrócił do Swarzędza. Tutaj współorganizował oddziały wojskowe ochotników swarzędzkich oraz wziął udział w walkach pod Zamościem koło Szubina, gdzie powstańczy oddział marynarzy 18 lutego 1919 r. zdobył niemiecki pociąg pancerny. W dokumentach odnotowano, iż służył w wojsku polskim od 14 stycznia 1919 do 15 lipca 1920 r.. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej 1920 r. Okres międzywojenny spędził w Swarzędzu. Aresztowany przez hitlerowców na początku II wojny światowej został bestialsko zamęczony w forcie VII w Poznaniu. Niemiecki akt zgonu podaje datę 21 kwietnia 1940 r. Świadkiem śmierci Stanisława Kwaśniewskiego był syn burmistrza Swarzędza Tadeusza Staniewskiego Leszek.
(biogramy na podst. materiałów zgromadzonych przez Floriana Fiedlera)

Tadeusz Staniewski urodził się w 1873 roku w Kiełczewie, małej miejscowości pod Kościanem. Ukończył Gimnazjum Fryderyka Wilhelma w Poznaniu. W latach 1896-1898 odbył praktykę w aptece Zygmunta Grochowiaka w Miłosławiu, zakończoną egzaminem przed fachową komisją. Tadeusz Staniewski przybył do Swarzędza prawdopodobnie około roku 1898
W Swarzędzu prowadził początkowo sklep drogeryjny – źródło utrzymania, który odsprzedał w późniejszych latach Albinowi Gramse’mu, swarzędzkiemu aptekarzowi.
Upadek Niemiec w wyniku klęsk militarnych w I wojnie światowej, wybuch 9 listopada 1918 r. rewolucji w Berlinie przyniósł nową sytuację polityczną dla Polaków żyjących w zaborze pruskim. W dniu 13 listopada 1918 r. powołano w Swarzędzu Radę Robotniczo-Żołnierską pod przewodnictwem Tadeusza Staniewskiego, a w jego mieszkaniu (Rynek 12) utworzono biuro Rady. W listopadzie 1918 r powstała też Straż Obywatelska
Tadeusz Staniewski w listopadzie 1918 roku z ramienia swarzędzkiej Rady Robotniczej i Żołnierskiej został wybrany delegatem do Sejmu Dzielnicowego obradującego w Poznaniu od 3 do 5 grudnia 1918 r. W grudniu 1918 roku powołano w Swarzędzu Straż Ludową i Radę Ludową, której pierwszym przewodniczącym został również Tadeusz. Staniewski, a w lutym 1919 r. mianowano go dodatkowo komisarzem obwodowym.
Był osobą, która przejęła władzę w Swarzędzu z rąk ostatniego, niemieckiego burmistrza miasta, Brunona Glabischa. W lutym 1919 roku, już jako polski burmistrz żegnał oddział ochotników udających się do Powstania. Na Rynku w Swarzędzu, w miejscu, skąd oddział pod dowództwem Stanisława Kwaśniewskiego wyruszał do Poznania, żegnany przez władze miasta, w listopadzie 2005 roku została wmurowana pamiątkowa tablica.
Nie był jedynym burmistrzem miasta w dwudziestoleciu między wojnami. W latach 1919-1929 było aż pięciu burmistrzów, ale pełnili oni krótkie, najczęściej jednoroczne kadencje. Tadeusz Staniewski (choć mianowanie otrzymał na lat 12), był burmistrzem przez 10 lat, nieprzerwanie od 1929 do wybuchu wojny w 1939 roku oraz wcześniej - w roku 1919. W latach 1920-1929 był przewodniczącym Rady Miejskiej oraz radnym.
W działalność społeczną włączała się także mocno żona burmistrza, Halina Staniewska, która otaczała szczególną opieką tzw. ochronkę dla biednych dzieci, udzielała się w Stowarzyszeniu Miłośników św. Wincentego Paulo przy Parafii św. Marcina oraz prezesowała Katolickiemu Kołu Polek. Na początku wojny 1939 r. organizowała wydawanie darmowych obiadów dla dzieci pozbawionych opieki oraz rodzin, których ojcowie dostali się do niemieckiej niewoli.
Działalność dla miasta, a wcześniej manifestowany gorący patriotyzm, przypłacił Tadeusz Staniewski życiem. Aresztowany po wejściu Niemców do Swarzędza, znalazł się najpierw w osławionej siedzibie gestapo w Poznaniu (tzw. „Domu Żołnierza”), później w Forcie VII, skąd wywieziono go, już w bardzo złym stanie zdrowotnym, po licznych okrutnych przesłuchaniach, szykanach i znęcaniu (miał wtedy 67 lat), do obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie. Dotarł tam w sierpniu 1940 roku i po kilku dniach znalazł się na „bloku śmierci”, gdzie zmarł 25 sierpnia 1940 roku. Symboliczny grób z przysłanymi żonie przez Niemców prochami znajduje się na cmentarzu parafialnym przy kościele św. Marcina w Swarzędzu.
Po zakończeniu wojny w 1945 roku osoba T. Staniewskiego została całkowicie zapomniana.
Dopiero po 1989 roku Rada Miasta nadała jednej z ulic swarzędzkich jego imię, a od listopada 2005 roku przypomina go także wspomniana tablica powstańcza w Rynku. Pojawiły się także artykuły w lokalnych gazetach wspominające przy innych okazjach nazwisko pierwszego burmistrza.
Tadeusz Staniewski był dwukrotnie żonaty. Z pierwszego małżeństwa z Franciszką Czajkowską miał czworo dzieci (Witold, Irena, Halina, Bożena), z drugiego z Haliną Szulczewską - dwóch synów (Leszek, Andrzej). Najstarszy syn, Witold (ur. 1901), ukończył prawo, po zrobieniu aplikacji, został sędzią, najpierw w Międzychodzie, później był kierownikiem sądu w Śremie. Wraz z wejściem Niemców do Śremu został wzięty jako zakładnik, a potem wraz z 19 innymi zakładnikami rozstrzelany na Rynku w Śremie w październiku 1939 roku, o czym przypomina wmurowana tam tablica.
Drugi syn, Leszek (ur. 1918 r.), został w lutym 1940 roku aresztowany w Swarzędzu, przeszedł „Dom Żołnierza”, Fort VII, gdzie spotkał się ze swoim ojcem, a także był świadkiem śmierci bosmana Stanisława Kwaśniewskiego, dowódcy swarzędzkiego oddziału w Powstaniu Wielkopolskim. S. Kwaśniewskiemu Niemcy nigdy nie zapomnieli powstańczej historii, oraz tego, że w 1918 r. z Ratusza swarzędzkiego zerwał flagę niemiecką i zawiesił polską oraz brał udział w rozbrajaniu niemieckich policjantów. Leszek wraz z ojcem znalazł się w tym samym transporcie do Buchenwaldu, później przeniesiony do Ravensbruck, doczekał się wyzwolenia i w 1945 roku wrócił do Swarzędza.
Trzeci syn, Andrzej (ur. 1925 r.) przeżył wraz z matką okupację w Swarzędzu, szykany powojenne, tu też pracował i zmarł w 1977 roku.
Obecnie żyje tylko syn Leszek i jego rodzina oraz potomkowie pozostałych dzieci: córek Ireny, Haliny oraz syna Andrzeja. Syn Witold, śremski sędzia, nie założył rodziny.
Tadeusz Staniewski jest pradziadkiem pomysłodawcy, redaktora i współautora komiksu Witolda Tkaczyka.
(biogram na podst. artykułu Anny M. Szafran)
(wit)
Zdjęcie: UMiG Swarzędz

(wit)